Trò chơi: Hãy đến chơi với bố/mẹ/cô/chú…

Bởi

Chơi đùa cũng có khoa học và nghệ thuật
Trẻ nào cũng cần  được chơi đùa. Chơi đùa giúp trẻ tổ chức sắp xếp những điều trẻ học được trong não bộ để hợp nhất những từ ngữ mới, những kĩ năng vận động, những ý tưởng giao lưu, những cảm giác và những kĩ năng khác và để trẻ kiểm soát chúng có ý thức hơn . Các nhà thần kinh học và các chuyên gia nghiên cứu về phát triển đã khám phá ra được bản chất của việc chơi đùa này, người ta ngày càng thấy rõ chơi đùa là cách hiệu quả nhất để trẻ học, và những phương thức thực hành hay rèn luyện do các nhà trị liệu và giáo dục đưa ra chưa chắc đã hiệu quả bằng. Không may là trẻ tự kỉ không dễ dàng tự nhiên biết chơi.

Giúp trẻ tự kỷ phát triển khả năng chơi đùa là cả vấn đề. Hầu hết trẻ đều chơi đùa một cách tự nhiên khi có cơ hội. Người lớn không cần dạy trẻ phải chơi như thế nào. Thực tế thì người lớn thường quên mất cách chơi đùa như trẻ nhỏ và thay vào đó họ trở thành người mang vai trò giống như các vị giáo viên hách dịch ở trường – vốn không phải là kiểu chơi đùa mà trẻ tự kỉ cần biết. Thêm vào đó, dạy chơi đùa cho những đứa trẻ có vấn đề về thông hiểu ngôn ngữ,  khó bắt chước người khác, ám ảnh bởi những sở thích hạn hẹp và bất thường, và còn nhiều khó khăn nữa, mỗi trẻ một dạng – là vô cùng khó.  Nhưng vấn đề ở đây là thật khó để lôi kéo trẻ tự kỉ tham gia vào nhiều hình thức chơi đùa khác nhau, vốn là điều rất quan trọng cho việc học hỏi.

Học càng nhiều càng tốt và cứ hãy chơi đùa như thế
Không có cách nào để làm chủ việc chơi đùa cùng trẻ tự kỉ ngoại trừ việc nhảy vào và chơi.  Bạn không thể học lái xe khi xe đang đỗ ở bãi, Khosrow, bạn thân của tôi, luôn nói thế. Trang web này sẽ cố gắng làm cho quá trình này trở nên dễ dàng hơn và đạt kết quả nhiều hơn, nhưng có một vài khái niệm quan trọng mà bạn nên xem xét khi rủ con yêu của bạn đến chơi.

Tất cả chúng ta đều muốn biết điều gì sắp xảy đến

 

Dùng đoạn phim làm mẫu
Trẻ tự kỉ muốn biết điều gì sẽ xảy ra trước khi tham gia vào thậm chí còn hơn nhiều trẻ khác. Có một cách để cho đứa trẻ biết là điều gì sẽ đến với mình khi tham gia những hoạt động chơi đùa mới mẻ, đó là cách giải thích bằng một đoạn phim làm mẫu. Một đoạn phim làm mẫu là một đoạn phim ngắn dùng để trình bày một trò chơi nào đó.

Ở bệnh viện nơi tôi làm việc chuyên về rối loạn ngôn ngữ ở tuổi ấu thơ, chúng tôi dùng nhiều phương cách để cho đứa trẻ biết điều gì sẽ xảy ra – bằng hình chụp, bằng tranh vẽ phác, bằng từ ngữ, mô phỏng, và gần đây nhất là dùng những đoạn phim làm mẫu. Chúng ta biết rằng trẻ có rối loạn ngôn ngữ không thể hình dung ra được chúng ta kì vọng ở cháu điều gì nếu tất cả những gì ta làm chỉ là bảo cháu nên làm thế này thế kia. Chúng ta nên hiểu điều này, kể cả những trị liệu viên ngôn ngữ như chúng tôi cũng vẫn ngạc nhiên về tác dụng của những đoạn phim làm mẫu đối với những đứa trẻ tự kỉ. Chúng ta biết rằng trẻ tự kỉ phải nỗ lực không chỉ để hiểu ngôn ngữ mà còn phải đấu tranh với những nỗi lo âu trong các tình huống giao tiếp, và với những chật vật trong việc lọc ra những thông tin ngoài lề truyền đến các giác quan (như tiếng ồn xung quanh, những món đồ chơi hấp dẫn đang ở trong phòng, mùi cà-phê, ánh sáng nhấp nháy bên ngoài qua tán lá đang đung đưa theo gió).

Nhiều trẻ tự kỉ biết tập trung vào màn hình máy tính và xem đoạn phim tập trung cao độ. Những đoạn phim làm mẫu có tác dụng tốt hơn nhiều so với những mô tả tại chỗ cho bọn trẻ xem. Vì nhiều gia đình có máy quay phim, dù chỉ là máy quay phim trong điện thoại di động, bạn hoàn toàn có thể quay những đoạn phim như mấy đoạn phim trong trang web này, để cho con xem trò chơi mới sẽ diễn ra như thế nào. Điều này sẽ khiến mọi chuyện dễ dàng hơn khi bạn rủ  con đến chơi cùng.

Kế hoạch thế nào?
Bạn không nhất thiết phải dùng đoạn phim ngắn để cho con bạn biết điều gì sắp xảy ra, và không phải lúc nào cũng có thể dễ dàng làm vậy nhưng con bạn sẽ muốn biết một chút về những gì bạn trông chờ. Một số chuyên gia về tự kỉ khuyên bạn nên “theo dẫn dắt của con” và như vậy bạn đâu còn nhu cầu truyền đạt mình mong chờ gì.  Cách tiếp cận này, theo ý kiến của tôi, không ổn ở chỗ trẻ tự kỉ không có xu hướng lên kế hoạch hoặc nếu có, thì chúng cũng không biết linh hoạt thay đổi kế hoạch để làm cuộc chơi trở thành những trải nghiệm học tập phong phú vốn là điều thường thấy ở khi trẻ khác chơi. Trẻ tự kỉ hầu như không có dự định chơi hai hay nhiều người. Do đó, bạn có thể “làm theo dẫn dắt của con mình” nhưng cần thêm vào những yếu tố và ý tưởng mới mẻ, lựa thời điểm thích hợp, bạn có thể cùng chỉ cho con những cách chơi mới. Đây là một số điều mà tôi thường trình bày cho trẻ biết trước khi rủ  trẻ chơi,  nếu tôi muốn giới thiệu điều gì mới mẻ.

  1. Đây là chỗ con chơi. Tôi thường cho trẻ một sự lựa chọn nếu các cháu có thể chọn lựa chỗ chơi: Các cháu muốn chơi trên thảm hay trên bàn?
  2. Đây là việc cháu cần làm. Nếu một người có nhiệm vụ cho khối đá lên xe tải, và người khác thì có nhiệm vụ lấy mấy khối đá đó xây toà tháp, thì tôi nói cô sẽ là người đưa đá, còn các cháu là người xây.
  3. Đây là những bước cần làm. Tôi thường trình bày cách chơi một trò bằng cách chơi với người khác hay tự chơi một mình trước khi rủ trẻ cùng chơi.
  4. Chúng ta sẽ chơi trong bao lâu. Cuối mỗi lượt chơi, tôi cho đứa trẻ cơ hội tự kết thúc trò chơi nếu trẻ muốn thế, trừ khi trẻ quá cuốn hút vào trò đó và ta không cần phải băn khoăn liệu có nên tiếp tục trò đó nữa không.
  5. Tôi sẽ làm gì khi không thích cuộc chơi? Nếu thấy có bất kì dấu hiệu nào cho biết đứa trẻ không thích thú với trò chơi đó, thì tôi sẽ đưa ra lựa chọn là Thôi chơi hay Chơi nữa.Khi bọn trẻ đã biết chơi thạo hơn, tôi thường kéo dài cuộc chơi thêm chút nữa bằng cách nói Một lần nữa rồi Thôi khi tôi thấy đứa trẻ đã sẵn sàng ngưng cuộc chơi.
  6. Điều gì sẽ xảy ra kế tiếp sau khi chơi xong? Nếu có thể, nên có một thời gian biểu bằng hình ảnh cho biết hoạt động kế tiếp. Với trẻ đã biết nói rồi, thì có thể chỉ cần nói cho trẻ đó biết về hoạt động sắp tới, nhưng tranh ảnh có tác dụng tốt nhất. Ở bệnh viện của tôi, chúng tôi chơi trong 45 phút và nhiều trẻ biết khi nào thì cuộc chơi kết thúc chỉ nhờ vào khả năng xác định giờ giấc lạ kì ở trong mỗi cháu . Dù vậy, kết thúc bằng một nghi thức nào đó (một bài hát tạm biệt là điều người ta thường làm ở bệnh viện chúng tôi) sẽ khiến cuộc chơi dễ kết thúc hơn.

Nếu bạn không đặt ra luật lệ một cách rõ ràng cho tất cả những khía cạnh của trò chơi, thì con bạn sẽ thể hiện ngay cho bạn thấy là mình thấy khó hiểu bằng cách đòi làm theo ý mình, rời khỏi cuộc chơi, ăn vạ hoặc hoàn toàn làm lơ bạn.  Thỉnh thoảng, con bạn có thể được quyền làm theo ý mình, bỏ đi, ăn vạ hay lờ bạn đi (để truyền thông điệp rằng mình không muốn chơi trò chơi bạn đưa ra), bạn hãy xem liệu có phải là do bạn đã không truyền đạt hết những thông tin quan trọng mà con bạn cần không. Hãy thử truyền đạt cách chơi theo một kiểu khác xem. Chỉ cần suy ngẫm và cố tìm cách truyền đạt mới có thể sẽ giúp bạn nhận ra con bạn đang cần thông tin nào. Bạn có thể khám phá ra rằng trò chơi của bạn có quá nhiều bước, chưa đuợc suy tính thấu đáo và khó hiểu, không rõ ràng đâu là phần khởi đầu, trình tự các bước  tiếp theo ra sao và đâu là phần kết thúc, hoặc chỉ đơn giản là trò đó nghe có vẻ không vui.

Chơi đùa đem đến những phút giao lưu vui vẻ
Khi bạn và con chơi đùa cùng nhau là khi bạn đang rủ con chủ động giao lưu với bạn . Tôi tin điều này là điều mà một đứa trẻ tự kỉ cần nhất – các cháu cần chơi đùa như là một cách để khám phá thế giới xung quanh nhưng cũng cần một người hướng dẫn cách giao lưu tương tác. Mỗi lần bạn nói Hãy đến chơi với mẹ/bố nào, bạn sẽ phải nghĩ thêm một trò mới bổ sung cho kho sưu tập các trò chơi của cả con và bạn hay cải biến những trò bạn đã biết.  Những cuộc chơi thực sự có chất lượng, kéo dài mười lăm, ba mươi phút hay cả giờ đồng hồ là những trải nghiệm học hỏi tuyệt vời dành cho cả bạn và con mình. Khi con bạn có thể chơi với những đứa trẻ khác, bạn có thể vẫn cần hiện diện để hướng dẫn buổi chơi và giúp con chơi thạo.

Chơi đùa suốt ngày
Có lẽ những ngày cuối tuần là thời điểm duy nhất bạn có thể có thời giờ chơi đùa cùng con. May mắn là bạn không cần bắt bản thân mình chơi với con quá lâu. Những giờ chơi ngắn ngủi tuy không đạt được những mục đích tương tự nhưng chúng cũng quan trọng cho sự phát triển của con bạn không kém. Nếu bạn coi những sinh hoạt nho nhỏ vẫn làm cùng với con cả ngày cũnglà những dịp chơi đùa chốc lát, thì bạn đã xác định đúng tâm thế để vui chơi và dạy con. Nhiều hoạt động vốn khó khăn sẽ trở nên dễ dàng hơn nếu bạn đem tâm thế vui chơi vào. Bạn biết rằng bạn phải thể hiện hoặc cho con biết bạn trông chờ  điều gì khi đưa ra những trò chơi mới, và tương tự thế, với những hoạt động tập thể mới, bạn cũng cần trình bày trước cho con biết mong chờ của bạn và vai trò xã hội của người tham gia là gì. Chỉ cho con bạn các bước chơi và giúp con bạn hiểu bao giờ hết giờ chơi.

Rủ con chơi phút chốc trong ô tô sẽ giúp con bạn chú ý đến những sự vật bên ngoài thế giới. Chơi cùng con trong phòng tắm, và thậm chí khi bạn sắp nói chuyện điện thoại với bạn bè, bạn cũng đưa cho con điện thoại đồ chơi và nói là Đến giờ nghe điện thoại rồi! Rủ con chơi trò giặt đồ khi bạn đang giặt đồ thật, và chơi trò mua sắm trong khi đi mua đồ ăn hay mua đồ dùng học tập ở cửa hàng.

Nếu bạn có lịch chơi chớp nhoáng cho cả bạn và con suốt cả ngày – thì những khoảnh khắc cùng nhau vui đùa chớp nhoáng này sẽ có vai trò quan trọng, có lẽ còn quan trọng hơn cả việc ngồi trên sàn nhà và chơi cả giờ đồng hồ. Trẻ tự kỉ học thụ động không tốt, cho con ngồi trong xe đẩy chưa chắc con đã học được hay thậm chí hiểu được chuyện gì xảy ra. Nhiều trẻ có cách hành xử rất độc đắc mỗi khi đi cửa hàng và nó diễn ra chẳng vui vẻ gì.  Vì thế cha mẹ thường cố tránh đi cửa hàng cùng con tự kỉ. Nếu bạn đã thiết lập được những trò để chơi chốc lát với con ở những nơi dễ sinh rắc rối như vậy, thì con bạn sẽ thích đến những nơi đó cùng bạn. Khi đi cửa hàng, bạn có thể đem danh sách những thứ cần mua minh họa bằng hình, con bạn sẽ lần lượt gạch đi những thứ đã cho vào xe đẩy.  Giờ nấu ăn, bạn có thể tạo ra một lệ là thơm con ba cái mỗi khi đồng hồ hẹn giờ kêu năm phút một lần trong khi mẹ làm bữa tối – vì hôn con sẽ giúp con chú tâm vào mẹ và chú ý đến những gì mẹ đang làm. Trong lúc chờ những nụ hôn, hãy đưa con cái chảo và thìa gỗ.  Từ từ chỉ cho con cách đảo thức ăn trong chảo. Bật nhạc lên và nhảy cùng con bạn một chút khi đang nấu ăn. Đến giờ ngủ, bạn có thể có giờ tạ ơn chúa, cùng đọc kinh cầu nguyện, cùng nhau điểm lại những điều tốt đẹp xảy ra trong ngày hôm đó. Trò chơi nhớ lại những gì đã xảy ra trong ngày có thể chỉ đơn giản thôi, chỉ cần nói những câu như  “con thích chơi với bố, con thích ăn tối bằng bánh pizza, con thích gặp bà Anna, con thích lúc đi tắm”. Trò chơi có thể mang tính tôn giáo hoặc không, nhưng những giờ sinh hoạt như vậy sẽ cải thiện sự phát triển ngôn ngữ, tăng cường mối quan hệ với con, và giúp con dễ ngủ hơn. Những trò chơi chốc lát này – hào hứng có, nhẹ nhàng có, thử thách có, thoải mái thư giãn có, sẽ neo giữ con bạn vào thế giới bạn đang sống. Hãy rủ con chơi ít một suốt cả ngày để giúp con chủ động giao lưu với chung quanh trong hầu hết thời gian con thức.  Đó là mục tiêu quan trọng nhất của việc rủ con tự kỷ Hãy đến chơi với bố/mẹ.

Nguồn: nuoicontuky

Bạn cũng có thể thích

Chat hỗ trợ
Chat ngay